Khí tiết của cổ nhân: Sống làm nhân kiệt, chết làm quỷ hùng

https://ift.tt/HAyqktw

Từ xưa đến nay, những người bảo trì được khí tiết “sống làm nhân kiệt, chết làm quỷ hùng” luôn được lịch sử ghi danh và cũng được người đời tôn kính, ngưỡng mộ. Đó cũng là khí tiết mà bậc quân tử, người anh hùng trượng nghĩa thời xưa luôn theo đuổi. 

Vào năm Kiến Viêm thứ ba thời Tống Cao Tông, khi thi sĩ nổi tiếng thời nhà Tống – Lý Thanh Chiếu đi ngang qua chỗ Hạng Vũ tự vẫn, đứng trước cảnh sông nước mênh mông, nhớ đến khí khái anh hùng của Hạng Vũ, bà đã thuận miệng ngâm ra bài thơ “Hạ nhật tuyệt cú:

“Sinh đương tác nhân kiệt
Tử diệc vi quỷ hùng
Chí kim tư Hạng Vũ
Bất khẳng quá Giang Đông

Bốn câu thơ ý nói sống phải làm người hào kiệt, chết cũng làm ma anh hùng giống như Hạng Vũ. Cho tới bây giờ người ta vẫn còn nhớ tới ông, bởi vì không muốn sống tạm bợ, nên ông không quay lại Giang Đông. Đây là bốn câu thơ vô cùng nổi danh của Lý Thanh Chiếu.

“Nhân kiệt” và “quỷ hùng” ở hai câu thơ đầu là hai từ có xuất xứ từ “Sử ký. Cao tổ bản ký” và “Sở từ. Cửu ca. Quốc thương” của Lưu Bang, được Lý Thanh Chiếu sử dụng để khái quát một cách trọng vẹn nhất về trí tuệ và cuộc đời của Hạng Vũ.

Hai câu sau: “Chí kim tư hạng vũ; Bất khẳng quá Giang Đông” nói về Hạng Vũ mặc dù đã có cơ hội trốn thoát bằng thuyền và băng qua sông để tìm kiếm sự an toàn trước ngã rẽ của sự sống và cái chết, nhưng vì đã bị đánh bại và cảm thấy xấu hổ khi nhìn thấy các trưởng lão của Giang Đông, Hạng Vũ kiên quyết rút gươm tự sát, không đánh mất khí phách anh hùng. Vì vậy, dưới cái nhìn của Lý Thanh Chiếu, Hạng Vũ dù rằng thất bại nhưng vẫn được coi là anh hùng cái thế. 

Bài thơ “Hạ nhật tuyệt cú” này tuy chỉ có bốn dòng nhưng chứa đựng ý nghĩa sâu sắc và gây xúc động mạnh, đề cao tinh thần anh hùng của Hạng Vũ, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng, không đáng để so sánh với sự giữ gìn khí tiết. Đồng thời qua đó ám chỉ sự bất tài vô liêm sỉ của Hoàng đế đương thời Tống Cao Tông. Tống Cao Tông là một trong những vị Hoàng đế vô liêm sỉ nhất trong lịch sử Trung Hoa. Sau khi cha và anh trai bị quân Kim bắt, Tống Cao Tông không những không nằm gai nếm mật, giành lại đất nước mà trái lại ông lần lượt cống nạp hết đất này đến đất khác, chạy về miền nam rồi lại chạy ra tận biển, đem phần lớn quốc thổ và nhân dân bán đứng cho quân Kim. 

Hạng Vũ đã khắc nên hình tượng một người đàn ông đầu đội trời chân đạp đất, không tham sống sợ chết, một nhân cách anh hùng. Tuy rằng chết đi, nhưng Hạng Vũ không để lại một sự bi thương thất bại mà để lại cho đời một hình tượng phong lưu cái thế. Tuy rằng mất đi giang sơn và thân thể nhưng ông để lại cho đời một khí tiết “thà làm ngọc nát, không làm ngói lành”, bi tráng và chính khí. Dù ông mất đi nhưng hào khí vẫn trường tồn. Vì thế mà trong ghi chép lịch sử hay trong các tác phẩm văn học, nghệ thuật, Hạng Vũ mới là anh hùng thực sự.

Con người sống trên đời nên là giống Hạng Vũ không nên giống Tống Cao Tông, phải sống một cách chân thành, sống một cách khoáng đạt độ lượng, không đánh mất chí khí, liêm sỉ, không vì tham sống sợ chết mà đánh mất lương tri.

Một người dù sống trường thọ hay yểu mệnh thì thanh danh tốt đẹp hay tai tiếng xấu xa cũng sẽ đều lưu giữ lại trong lòng người đời. Bởi vậy, vô luận là sinh mệnh dài hay ngắn, vô luận là sự nghiệp thành công hay thất bại đều phải giữ được khí tiết hùng tráng, khí khái ngạo nghễ và liêm sỉ của bản thân. Người như vậy mới có thể nhìn lên không hổ thẹn với trời, nhìn xuống không hổ thẹn với người, soi xét lại sẽ không hổ thẹn với lương tâm của chính mình.

Trong “Lễ ký. Trung dung”, Khổng Tử viết: “Tri sỉ cận hồ dũng”, người có tâm cảm thấy hổ thẹn thì cũng là người dũng cảm. Một người khi biết xấu hổ trong tâm thì người đó mới không tham lam trước của cải, không khuất phục trước nghịch cảnh, mới có thể khiêm tốn thoái nhượng, chọn lựa lấy hay bỏ đều có chừng mực. Vô luận là đối với việc tu dưỡng của một cá nhân hay khí tiết của một dân tộc thì biết xấu hổ luôn là con đường chỉ dẫn cho lương tri. Biết hổ thẹn, đó là biểu hiện nổi bật của “dũng khí”, là đức hạnh căn bản của làm người. 

Kỳ thực, soi xét lại lịch sử có thể thấy, một người được lưu danh sử sách, được người đời kính trọng hay để lại tiếng xấu muôn đời, bị thế nhân phỉ nhổ đều là kết quả của sự lựa chọn đường đời của họ. Lựa chọn sống ra sao sẽ quyết định tương lai của bản thân, đừng vì chút lợi ích trước mắt hay phóng túng dục vọng mà hủy hoại vĩnh viễn thanh danh và sinh mệnh của mình.

Theo Epoch Times tiếng Trung
An Hòa biên tập

Xem thêm:

The post Khí tiết của cổ nhân: Sống làm nhân kiệt, chết làm quỷ hùng appeared first on Trí Thức VN.


Originally posted here: https://ift.tt/sY5Mj0t
Đăng nhận xét

Đăng nhận xét