Trí tuệ cổ nhân: Không xấu hổ khi học hỏi người dưới mình

https://ift.tt/3DeakLZ Lão Tử nói: “Người không tự cho là mình đúng thì mới có thể phán đoán được sự tình một cách rõ ràng, người không kho...

https://ift.tt/3DeakLZ

Lão Tử nói: “Người không tự cho là mình đúng thì mới có thể phán đoán được sự tình một cách rõ ràng, người không khoe khoang thì công lao mới có thể được thừa nhận, người không kiêu ngạo mới có thể thành tựu được đại sự”. Các bậc thành hiền, người có đạo đức cao thời xưa đều thấu hiểu đạo lý ấy nên không cảm thấy xấu hổ khi học hỏi ngay cả với người có kiến thức và địa vị thấp kém hơn mình. 

“Bất sỉ hạ vấn”, (không xấu hổ khi hỏi người dưới), là câu thành ngữ có xuất xứ trong sách “Luận Ngữ. Công dã tràng”. Trong đó viết rằng: Khổng Văn Tử tên thật là Khổng Ngữ, là đại phu nước Vệ thời Xuân Thu. Ông là một người rất thông minh lại hiếu học, hơn nữa lại vô cùng khiêm tốn. Sau khi Khổng Ngữ chết, quốc quân nước Vệ đã đặc biệt ban cho ông danh hiệu là “Văn Công” (Văn là thụy hiệu). Người đời sau gọi ông là Khổng Văn Tử.

Một lần, Tử Cống hỏi Khổng Tử: “Thưa thầy! Ông Khổng Văn Tử vì sao lại được xưng hiệu là “Văn”?”.

Khổng Tử đã đáp rằng: “Mẫn nhi hảo học, bất sỉ hạ vấn, thị dĩ vị chi ‘ văn ’ dã”, nghĩa là Khổng Ngữ chăm chỉ hiếu học, nếu có sự tình gì không hiểu đều sẽ hướng người khác mà thỉnh giáo. Cho dù là địa vị và học vấn của đối phương không bằng mình, ông ấy đều khiêm tốn thỉnh giáo, cũng sẽ không vì thế mà cảm thấy hổ thẹn. Đây là đức hạnh tốt đẹp của ông ấy, cho nên ông ấy được quốc quân ban cho danh hiệu là “Văn Công”.

Về sau, “Bất sỉ hạ vấn” trở thành câu thành ngữ để chỉ việc một người cầu tiến, ham học hỏi, không cảm thấy xấu hổ khi hỏi một người kém hiểu biết hơn mình và có địa vị thấp kém hơn mình. 

Trong cuộc sống, không phải ai cũng có thể vui vẻ nguyện ý học hỏi từ người kém hiểu biết và có địa vị thấp kém hơn mình. Thậm chí không ít người cho rằng làm như vậy là một việc vô cùng sai lầm và xấu hổ. Chỉ những người ham học hỏi, có tâm khiêm tốn, cung kính mới có thể sẵn lòng tiếp thu lời chỉ dạy từ người khác.

Thời cổ đại, có điển cố “Bá Cầm xu quỳ” như sau: Vào năm đầu Tây Chu, con trai của Chu Công tên là Bá Cầm đã cùng với em trai của Chu Công là Khang Thúc đến gặp ông ba lần nhưng cả ba lần đều bị phụ thân đánh đuổi. Bá Cầm không hiểu rõ vì sao lại bị cha đánh nên đã cùng Khang Thúc đến hỏi Thương Tử, một người nổi tiếng tài giỏi, hiểu đạo lý lúc bấy giờ.

Thương Tử nói: “Phía Nam núi Nam Sơn có một loài cây tên là Kiều, hai người hãy đến đó xem cây đi.”

Hai người bèn đến xem thì thấy cây Kiều cao vút lên trên. Họ trở về thưa với Thương Tử, Thương Tử nói: “Cây Kiều là đạo của người cha. Phía Bắc núi Nam Sơn có loài cây tên là Tử, hai người hãy đến đấy xem cây đi”.

Hai người lại đến xem thì thấy cây Tử thấp mà rủ xuống. Họ trở về thưa với Thương Tử, Thương Tử nói: “Cây Tử là đạo làm con!”

Bá Cầm hiểu ý của Thương Tử, sau đó lại đến gặp cha, lần này vừa tới nhà thì liền quỳ gối mà đi. Chu Công thấy vậy thì khen ngợi rằng anh ta đã được quý nhân dạy dỗ.

Thời cổ đại, người bề dưới khi gặp người bề trên thì phải hành xử có lễ, huống hồ là hướng người khác để thỉnh giáo, xin chỉ dạy thì càng cần phải khiêm tốn, dè dặt và lễ độ, không phân biệt trình độ học vấn và địa vị ra sao.

Các minh quân hay danh thần thời xưa phần lớn đều là những người “bất sỉ hạ vấn”. Trong “Trang Tử. nhượng vương” viết rằng, vua Nghiêu thống trị thiên hạ khiến vạn dân thái bình. Ông trọng dụng người hiền tài, bổ nhiệm họ giúp cai quản đất nước, thường xuyên hỏi ý kiến của họ.

Dù có đức hạnh cao thượng và tài năng hơn người nhưng vua Nghiêu luôn cho rằng bản thân mình không đủ đức hạnh và năng lực, sợ rằng mình bỏ sót người hiền tài nên ông thường đi sâu vào các thôn dân để tìm kiếm nhân tài và cầu học đạo. Ông từng bốn lần nhường ngôi vị cho các danh sĩ có đạo. Ông còn bái đạo sĩ Bồ Y làm thầy và dùng thái độ cung kính của một học trò để đối đãi.

Thời Tam Quốc, Gia Cát Lượng là người tài đức vẹn toàn, được hậu nhân xưng là “trí thánh” cũng là người sẵn lòng lắng nghe, học hỏi từ người khác. Sau khi làm Tể tướng, Gia Cát Lượng cho dựng đài chiêu hiền ở phía nam thành đô để nghênh đón danh sĩ bốn phương. Khi xử lý công việc triều chính, Gia Cát Lượng tiếp thu ý kiến của quảng đại quần chúng. Cho dù là ý kiến đồng ý hay bất đồng, Gia Cát Lượng đều sẵn lòng lắng nghe và tiếp thu.

Gia Cát Lượng từng nhiều lần tuyên bố khích lệ các tướng sĩ góp ý nói thẳng, yêu cầu mọi người không ngại đưa ra ý kiến của bản thân và chỉ ra những thiếu sót của ông. Trong “Tự miễn”, Gia Cát Lượng viết rằng: “Kiêu giả chiêu hủy, vọng giả nhẫm họa” (Kiêu ngạo sẽ dẫn đến phá hủy, ngông cuồng sẽ gây ra tai họa). Câu nói ngắn gọn nhưng bao hàm đầy đủ ý nghĩa khuyên răn, cảnh tỉnh người đời sau cần phải khiêm tốn, không nên ngông cuồng kiêu ngạo mà rước lấy tai họa.

Theo Vision Times tiếng Trung
An Hòa biên tập

Xem thêm:

The post Trí tuệ cổ nhân: Không xấu hổ khi học hỏi người dưới mình appeared first on Trí Thức VN.


Originally posted here: https://ift.tt/3mfNtZu

Có thể bạn sẽ thích

Có 0 nhận xét Đăng nhận xét